Yapay zekadan besteler

Sanatçı Vahit Tuna'nın yapay zekânın olanaklarını kullanarak ürettiği işlerden oluşan enstalasyon sergisi 'Mağara' Versus Art Project'te sanatseverlerle buluşacak 
Versus Art Project sıra dışı bir çağdaş sanat sergisine ev sahipliği yapmaya hazırlanıyor. Grafik tasarımcı ve sanatçı Vahit Tuna'nın 5'inci kişisel sergisi "Mağara"da, yapay zekânın opera olduğuna karar verdiği sesleri opera sanatçısı yorumluyor. İki bölümden oluşan enstalasyon 19-28 Eylül günlerinde sanatseverleri ağırlayacak. Biz de Tuna'yla sergiyi ve yapay zekânın katkısını konuştuk. 

İlk olarak serginin nasıl ortaya çıktığını sorduğumuz Tuna, 2017 yılının sonlarına doğru hayata geçirdiği ve "Rorschach Günlüğü" ismini verdiği bir proje yapmaya başladığını dile getirdi. Bu projenin ayrıntılarını da şöyle anlattı: "Bu günlüklerde iki sayfanın ortalarına boya dökerek ortaya çıkan lekelerin altına o günün tarihini yazıyordum, o güne ait psikolojik bir test oluşuyordu. Bu günlüğe bakacak başkası için de farklı bir okuma oluşturuyordu. Daha sonra bu lekeleri kendim nasıl üretebilirim diye düşündüm. Yani medyum olarak bedenim ve zihnimin aynen kâğıtların arasında sıkışan boyalar gibi üreteceği sonsuz, bilinçsiz imgeleri nasıl üretebilirdi. Ve böylece durmaksızın, gittikçe öğrenilen, öğrendikçe fark edilen, fark ettikçe başkalaşan lekeler bütünü oluşmaya ve üretmeye başladım. Tek kuralım vardı; sonunun ne olduğunu bilmeden üretmek, bir akış ve bilinçsizlik halinde..." Bu üretimler arasında zihninde sesler ve müzikler oluştuğunu söyleyen sanatçının aklında "Acaba bu lekeler topluluğunun sesi ne olurdu, ya da bunlardan ses veya müzik üretebilir miyim?" fikirler dolaşmaya başlamış: 
Üretim aşamasında nasıl bir yol izlediniz? 
En önemli meselelerden biri sesin nasıl elde edileceği idi. Yeni bir zihin bu sürecin içerisine katılabilir miydi? Bu yeni zihin hem öğrenip hem de yorumlayabilir miydi? Uzun zamandır aklımın bir köşesinde yer tutan yapay zekânın varlığı, son dönem gittikçe gelişen yazılımlar beni burada oluşacak bu yeni zihnin, bu bir yapay zeka neden olmasın sorusuna yöneltti. Sonra bunları bir yapay zekânın sese dönüştürebileceğinin ya da farklı bir yorum getireceğinin üzerine düşünmeye başladım. Lekelerden ses üretmek, onları tarayarak, belirli ses belirlemeleriyle yapmak gibi birçok soru ve sorunlar yığınıyla doluydu. Bense bunların dışında bir üçüncü zihnin de dahil olmasını ve lekeleri yorumlamasını düşünmeye başladım. Böy lece Ayşe Yakut Somer ile yollarımız kesişti. Ayşe lekelerden oluşan bazı "resim"lere sesler çıkardıiiretti, bu sesleri kaydettik. Ve aslında 
Mağara'nın ilk sesleri uzaktan duyulmaya başlamış oldu. 
Yanılmıyorsam başta çıktığınız yol haricinde yapay zekâ da ayrıca bir üretim olanağı sağlamış size. Bu nasıl oldu? 
İngiltere'de yaşayan yazılımcı Muzaffer Peynirci'ye bu projeden bahsettim, heyecan duydu. Ve kendisiyle konuşmalarımız ardından, bir yazılım dili yarattı. Sonrasında yaratılan yapay zekâya önce yüzlerce saat opera dinlettik ve yapay zekâ operayı diğer tüm ses ve müziklerden ayırmaya başladı. 
Ayşe'nin sesleri yan yana geldiklerinde, lekeler gibi soyut ve bilinçsiz duruyordu. Bu sesleri yine farklı algoritmalar ile dizilimlerini değiştirdik. Ve ortaya daha da soyut sonsuz olasılıkta ses dizilimleri elde edildi. Ve bu dizilimleri yapay zekâya dinlettik. Bize operaya en yakın sonuçları listeledi. Bunların içerisinden seçtiğim bir adet dizilimi bu sefer tekrar Ayşe öğrendi ve notalara döktü. Sonunda elimde, Ayşe'nin imgelerden ürettiği seslerin, operayı çok iyi bilen bir yapay zekânın ona sunulmuş karmaşık dizilimli sesler içerisinden, bize önerdiği operaya en yakın bir opera bestesi elde edilmiş oldu. 
Yapay zekâ bir sesin opera olduğuna nasıl karar veriyor? Ya da nasıl bir opera eseri yaratabiliyor?
Artificial Neuıal Netvvork (ANN) ile oluşturuldu. Tek başına bir program ya da karar verecek bir kod ile değil. Mesela Python, Librosa, Pydub gibi farklı kütüphaneler ve diller kullanıldı bu projede. Sinir ağları örüldü bir nevi. Yapay zekâ tek başına bir opera eseri yaratmadı, operaya en yakın ses dizilimlerine karar verdi bu projede. Bunu öğrenmesi de uzun bir süreç, günler, saatler süren. Kaydedilmiş yine binlerce saat operaları dinleyerek. 
Hangi eserleriniz sergide yer alacak? 
Sergide "İçerisi" ve "Dışarısı" isimli iki farklı yerleştirme olacak. "İçerisi" 15 dakikalık bir ses, ışık ve lekelerden oluşan bir enstalasyon. Dışarısı ise galerinin bir diğer salonunu kaplıyor, yine ses ve daha arkaik zihne sahip bir yerleştirme.

Please reload

 

Versus Art Project | Contemporary Art Gallery | Gazeteci Erol Dernek Sokak No:11/3 Beyoglu Istanbul Turkey

m: info@versusartproject.com